Denizler Hakkında Neler Biliyoruz?

pegasus25® · 25-10-2007, 12:42

Okyanuslar; kıtaları birbirinden ayıran geniş ve derin su kütleleridir.
Yeryüzünün yaklaşık üçte ikisini (% 70.5) kaplarlar ve bu alanın yaklaşık
yarısında su seviyesi 3000 metrenin üzerindedir. Okyanusların ortalama
derinliği 5.000 metre civarındadır ve en derin okyanus çukuru 11.000 metreye
ulaşır. Everest Tepesi, bu dip derinlikten daha kısadır. Dünya üzerinde üç
büyük okyanus vardır. Bunlar; Büyük Okyanus(Pasifik Okyanusu), Atlas
Okyanusu (Atlantik) ve Hint Okyanusudur. *

* Büyük Okyanus(Pasifik Okyanusu): Amerika ve Asya kıtaları
arasında bulunan dünyanın en büyük okyanusudur. İsmini İspanya krallığı
adına Dünya'yı dolaşan Portekizli denizci Ferdinand MAGELLAN vermiştir.
MAGELLAN, günler süren zorlu ve fırtınalı şartlar altında adını verdiği
Magellan Boğazından geçip bu okyanusa açıldığında, fırtınaların dinmesinden
ve kendisini sakin suların karşılamasından dolayı Portekizcede "sakin"
anlamına gelen "Pasifico" kelimesinden yola çıkarak okyanusa bu ismi
vermiştir. 179.7 milyon kilometrekare yüzölçümüne sahip olan bu okyanus,
neredeyse Atlas Okyanusu ve Hint Okyanusu'nun toplamı kadardır. Kapladığı
alan dünyadaki toplam karaların alanından biraz daha büyüktür. En derin yeri
11.034 metre ile Mariana Çukuru olup burası aynı zamanda Dünya'daki en derin
noktadır. *

* Atlas Okyanusu (Atlantik): Büyük Okyanus'tan sonraki en büyük
ikinci okyanustur. Bir zamanlar tek parça olan ata kıtanın bölünmesiyle
oluşmuş olup, Avrupa ve Afrika'yı Amerika Kıtası 'ndan ayırır. Yan denizleri
ile birlikte (Akdeniz, Kuzey Denizi ve Baltık Denizi) 106,2 Mil. km² alana
sahip olup, yeryüzünün beşte birini kaplar. 3314 metre ortalama derinliği
bulunan okyanusun en derin noktası Porto Riko Çukuru'dur.*

* Hint Okyanusu: Kuzeyde Asya, batıda Afrika ve Arabistan
Yarımadası, doğuda Malezya Yarımadası, Sunda Adaları ve Okyanusya tarafından
çevrilen, dünyanın üçüncü büyük okyanusudur. Dünya sularının %20'sini
kapsar. Afrika'dan Avustralya'ya kadar okyanusun genişliği 10.000 kilometre
kadardır. Bu alanda yaklaşık olarak 73.566.000 km² yer kaplar. *

* Deniz ise karalar arasına veya kenarına sokulmuş kollardır. İç
deniz karaların çok fazla içlerine sokulmuş ve ancak başka bir deniz
aracılığıyla okyanusa bağlanan denizdir. Akdeniz, Karadeniz, Marmara Denizi,
Kızıldeniz iç denizlerden bazılarıdır. Kıtaların kenarında bulunan,
okyanuslardan eşiklerle ayrılmış fakat geniş boğazlarla buraya bağlantısı
olan denizlere kenar deniz adı verilir. Kenar denizler ile okyanus çanakları
arasında çoğu zaman adalar yayı uzanır. Kenar denizlerin bazıları; Çin
Denizi, Japon Denizi, İrlanda Denizi, Hudson Körfezi, Sarı Deniz, Cava
Denizi'dir. Denizlerin toplam yüzölçümü 360.800.000 Km2'dir.*

* Dünyadaki denizlerin en büyüğü olan Güney Çin Denizi 1.1 milyon
mil karelik bir alana sahiptir.*

* Dünyanın en büyük koyu Kuzey Kanada'daki Nudson koyları olup
sahil uzunluğu 7.623 mil ve 317.500 mil karedir.*

* Deniz suları çeşitli etkenlerle hareket etmektedir. Bu hareketten
en etkili olanlar dalgalar, gel-git ve akıntılardır. *

* Dalgalar, deniz ve göllerdeki kuzey sularının periyodik
salınımlarıdır. Dalga oluşumunun temel nedeni rüzgarlardır. Deniz yüzeyini
yalayarak esen rüzgarlar, sürtünme nedeniyle durgun sulara hareket
kazandırır. Deniz yüzeyi pürüzlenir ve sürekli biçim değiştirir. Deniz
yüzeyinin salınım hareketine dalgalanma, deniz yüzeyinde beliren pürüze
dalga denir.*

* Gel-Git, Ay ve Güneş'in çekim gücünün etkisiyle Dünya'daki su
kütlelerinin alçalması ve yükselmesi olayıdır. Ancak Ay, dünyaya en yakın
gök cismi olduğundan gel-git olayında daha etkilidir. Bir yerdeki gel-git,
gün içinde iki kabarma iki çekilme biçiminde altı saatte bir gerçekleşir. Bu
seviye değişmelerinde her gün bir önceki güne göre elli dakikalık bir
gecikme olur. Çünkü Ay, Dünya'nın çevresindeki dönüşünü 24 saat 50 dakikada
tamamlamaktadır. Türkiye'deki denizler iç deniz olduğu için gel-git belirgin
değildir.*

* Akıntılar, deniz ve okyanus sularının kütlesel olarak yer
değiştirmesine akıntı denir.

Tsunami, Japoncada deprem dalgası demektir. Bu dev dalgaların hızı saatte
900 kilometreye ulaşabilmektedir. Derin denizde yüksekliği 1 metreden az
olan bu dalgalar, karaya ulaştıklarında hızları azalır, ancak yükseklikleri
artarak 30–50 metreye kadar ulaşabilir. Tsunami karaya ulaştığında,
genellikle ilk önce körfezdeki bütün sular boşalır. Tsunamilerin % 90'ı
Büyük Okyanusta ortaya çıkar. 1971 yılında Japonya' nın Ishıgaki adası
kıyılarında ölçülen 85 metre yüksekliğindeki deprem dalgası dünyadaki en
yüksek dalgadır.*

* İnsanoğlu denizi, tarih boyunca beslenmek, ham maddesini
çıkarmak, teknolojisini geliştirmek ve ulaşımını sağlamak için kullanmıştır.
*

* Yaşadığımız modern dünyanın bugünkü uygarlık seviyesine
ulaşmasındaki en önemli etkenler arasında denizler üzerinden yapılan
keşiflerin büyük rolü vardır. Eski çağlardan bu yana insanlar, gemiler
aracılığıyla fikir ve mal alışverişinde bulunmuşlardır. Millattan önce iki
binlerde, Mısırlıların icat ettiği gemiler olmasaydı, ne üzerinde
yaşadığımız kıtalar keşfedilebilir, ne de ham maddenin hayati unsur olduğu o
günlerde, birçok toplum ihtiyaçlarını karşılayabilirdi.*

* Deniz ve okyanuslar artık coğrafi keşiflerden, ticari
gelişmelerin sağlanmasından çok daha büyük bir değer ifade etmektedir.
Turizmden petrol araştırmalarına, bilimsel keşiflerden sağlık sektörüne
kadar birçok alanda denizlerden yararlanılmaktadır. Bugün kullandığımız
ilaçların bazılarının denizde yaşayan bitki türlerinden yapıldığını biliyor
muydunuz?*

* Yaşamak için ihtiyaç duyduğumuz oksijenin %70'ini denizler
sağlamaktadır.*

* Kanser ilaçlarının %65'i deniz canlılarından ve bitkilerinden
yapılır.*

* Dünyada her yıl 450 milyar m3 arıtılmamış ya da kısmen arıtılmış
çöp, endüstriyel ve tarımsal atık denizlere bırakılmaktadır. *

* Denizlere %50 si plastik olmak üzere, saatte 675.000 kg çöp
atılmaktadır.*

* Denizlerde bir cam şişe bir milyon yılda, bir plastik şişe ise
450 yılda kaybolmaktadır.*

* Denizlerdeki çöpler her yıl bir milyondan fazla deniz kuşunu
öldürmektedir.*

* Her yıl çok yüksek miktarda kirletici madde deniz ve okyanuslara
karışmaktadır. Ana kirleticilerden biri de petroldür. Petrol taşıyan
tankerlerde oluşan ve petrol çıkartılan alanlardaki sızıntılar, kazalar ve
kasıtlı boşaltmalar bu kirliliğin ana nedenleridir. *

* Deniz ve kumsallardaki katı atıklar da her yıl çok sayıda deniz
kuşunu, memeli hayvanı, deniz kaplumbağasını ve balığı öldürmektedir. Bu
katı atıkların çoğu gemilerden bırakılır, bir bölümü de akarsular yoluyla
taşınır.*

* Kanalizasyonlar aracılığıyla büyük miktarda evsel atık denizlere
taşınmaktadır. Gömülü çöpler, bahçe ve tarlalarda kullanılan böcek ilaçları
gibi maddeler de yeraltı suları yoluyla akarsu ve denizlere ulaşarak
kirliliğe neden olabilir.*

* Deniz kirliliği küresel ısınmanın ana nedenidir.*

Konu Seçenekleri
Yazdırılabilir Sürümü Göster Sayfayı E-Mail'le gönder
Modları Göster
Normal Mod Ağaç Modununa Geç Otomatik Konu Moduna Geç

Konuyu Toplam 1 üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)